Filigraan ("quilling" in het Engels) is een techniek waarbij smalle papierstroken worden opgerold tot spiralen, die vervolgens in model worden gebracht. Door de verkregen vormen samen te voegen ontstaan de meest uiteenlopende motieven.

Hoewel de oorsprong van filigraan niet bekend is denken sommigen dat het net na de uitvinding van papier in China begon. Dit was ten tijde van de Tang-Dynastie (618-906 v.Chr.). Andere bronnen stellen dat filigraan al in het oude Egypte werd beoefend. Een ding is zeker, het heeft een rijke geschiedenis en bestaat al eeuwen!
De populariteit van Filigraan verschilde sterk per periode. In Europa is vanaf de 12e eeuw filigraan van hout en perkamentstroken met vergulde randen te vinden in de decoraties van kerken en kloosters. Franse en Italiaanse nonnen gebruikten de techniek al in de 16e en 17e eeuw. Zij versierden er allerlei heilige afbeeldingen en relikwieën mee. Ze gebruikten de gescheurde randen van bijbels en ganzenveren. Het gebruik van ganzenveren als gereedschap gaf aanleiding tot de Engelse term "quilling". De nonnen, en later ook monniken, gebruikten vaak papier omdat dat veel goedkoper was dan metalen zoals goud en zilver. Aanvankelijk werd het papier uit Arabië gehaald maar later werd het in grote hoeveelheden zelf gemaakt. Het waren vooral arme kerken die opgerolde papierstroken gebruikten om heilige afbeeldingen mee te versieren. Deze papierstroken werden dan verguld of verzilverd en waren nauwelijks van echt goud of zilver te onderscheiden.
Rond 1700 was de techniek ook erg populair in Engeland en Schotland. Tegen het einde van de 18e eeuw werden er zelfs lessen gegeven en kwam het gebruik van naalden als hulpmiddel op. Scholen adverteerden met hun filigraanlessen. Na 1850 nam de populariteit van filigraan in Europa sterk af. Kolonisten namen de filigraantechniek in die tijd mee naar Noord-Amerika. Een poging om in Europa, en met name in Engeland, filigraan nieuw leven in te blazen, aan het einde van de 19e eeuw, was niet al te succesvol.

Filigraan was nooit een tijdverdrijf voor arbeidersvrouwen. Het was echter wel een gewilde hobby bij de dames in de hogere klassen. Het werd gebruikt om schermen, kasten, lijsten, wijnonderzetters, werkmanden, dozen, urnen en zelfs meubels mee te versieren in die tijd. In Nederland vindt men goud- en zilverfiligraan vaak terug in de sieraden die bij de diverse klederdrachten horen.

In de tachtiger jaren van de vorige eeuw kwam de papierfiligraantechniek weer vanuit Amerika overwaaien en nam de belangstelling voor deze hobby enorm toe. Deze techniek is geschikt voor jong en oud. Nog steeds vinden velen het rollen met strookjes papier een inspirerend en rustgevend tijdverdrijf. Wie ooit door het filigraanvirus gegrepen is, raakt het nooit meer kwijt. Hoewel papierfiligraan wat uit de belangstelling van het grote publiek en helaas ook uit veel winkels verdwenen is, zijn er gelukkig toch nog steeds enthousiaste filigraners. Er zijn in de loop van de jaren aardig wat nieuwe filigraanvormen en andere nieuwe toepassingen met filigraanstroken ontwikkeld, mede door het gebruik van hulpmiddelen als de uienkam en de riltool. In juni 2006 kreeg ik de gelegenheid om één bepaalde filigraantechniek, nl. de husking, van een heel andere kant te laten zien in mijn eigen hobbyboekje “Quilling voor kaarten”. Via de Nederlandse Filigraanvereniging is er nog altijd aan de benodigde materialen, zoals filigraanpapier, filigraanpennen en boeken te komen. Daarnaast kunt u daar terecht voor adressen van mensen die anderen de kunst willen leren via cursussen en workshops.

In het Heimatmuseum Berchtesgaden, in zuid-Duitsland, zijn vele houtfiligraanvoorwerpen te bewonderen. Hiervoor gebruikte men voornamelijk ahornhout. De Berchtesgadener handwerkskunst ontstond rond 1840. Naast religieuze voorwerpen, zoals huis- en reisaltaartjes, crucifixen en rozenkransen, werden ook veel naaldendoosjes, speelgoedmeubeltjes en zelfs lichaamsdelen ten behoeve van het onderwijs, zoals ogen en oren, gemaakt. Met de dood van de laatste "Beinschnitzers" in 1879 kwam een einde aan deze vorm van volkskunst in Berchtesgaden. 

beinfiligran museum holzfiligran2
boom2 holzfiligran1 altaar